ur. 11 III 1886 w Brzeżanach, s. Tomasza, podoficera armii austriackiej, zmarłego w 1888 i Marii z d. Babiak, zmarłej w 1896, w. rzymskokatolickie. Artysta malarz.
W okresie nauki w gimnazjum św. Anny w Brzeżanach należał do socjalistycznego "Promienia" oraz do koła samokształceniowego. Działał także w "Odrodzeniu" i miejscowym gnieździe "Sokoła". Po maturze z 1905 studiował w l. 1905-1908 na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego, korzystając ze stypendium gminy Brzeżany. 28 IV 1908 odebrał świadectwo odejścia. Równolegle, w l.1905-1908 i 1911-1913 studiował w ASP w Krakowie, m.in. w pracowniach L. Wyczółkowskiego i T. Axentowicza. W 1913 podejmował starania o uzyskanie uprawnień do nauczania rysunków wolnoręcznych jako przedmiotu głównego w szkołach średnich z polskim językiem wykładowym. W l.1907-1909 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego. Już od 1908 należał do ZWC a następnie do ZS. W 1910-1911 odbył służbę w charakterze jednorocznego ochotnika w 4. i 24. pp w Wiedniu, którą zakończył mianowaniem na chor. rez. piech. Po powrocie do Krakowa objął komendę nad ZS w Krakowie, ukończył kurs oficerski uzyskując "parasol". W l.1912-1913 był komendantem niższej szkoły oficerskiej ZS, w 1913 został komendantem lwowskiego Okręgu ZS, od III tego roku był także wydawcą miesięcznika "Strzelec". Po wybuchu wojny zmobilizowany do 55. pp w Brzeżanach, został wyreklamowany i powrócił 13 VIII 1914 do oddziałów strzeleckich. Objął dowodzenie nad I baonem strzeleckim (po reorganizacji III baonem 1. pp LP). 9 X 1914 mianowany mjr. piech. a z dniem 3 VI 1915 mianowany ppłk. rozkazem nr 135 Komendy LP z 2 VII 1915 podany do zatwierdzenia przez NKA na komendanta 1. pp (w VII randze). Podczas pobytu na froncie wyróżniał się odwagą. W I 1916 został odznaczony niem. Krzyżem Żelaznym 2. kl. (rozkaz nr 177 Komendy LP), a 1 IV 1916 awansował do stopnia płk. piech. (w VI randze, rozporządzenie NKA K. nr 6674). Po odezwie TRS z 18 V 1917 wystąpił 20 VI 1917 wraz z 46 innymi oficerami 1. pp LP do cesarza Karola I o zwolnienie z obywatelstwa austriackiego oraz do TRS o przyznanie obywatelstwa Królestwa Polskiego. W związku z propagandą antyprzysięgową, został w dniu 9 VII 1917 pozbawiony dowództwa nad pułkiem, po czym wyjechał do Krakowa. Z powodu choroby uniknął wcielenia do armii austriackiej. W Krakowie zaangażował się w konspirację w POW, w X 1917 został Komendantem Głównym POW, a jednocześnie członkiem Konwentu "A". 6 XI 1918 został Ministrem Wojny w TRLRP w Lublinie i naczelnym dowódcą Wojsk Polskich na b. okupację austriacką. Po podporządkowaniu rządu Piłsudskiemu i jego rozwiązaniu objął 16 XI 1918 roku dowództwo OGen. w Lublinie. 21 XI tego roku awansowany na gen. ppor. (gen. bryg.). Od 22 XII 1918 do 31 I 1919 dowodził DOGen. Warszawa, potem sprawował liczne przydziały frontowe. 21 II 1919 wyznaczony na dowódcę 2. a potem 1.DP Leg. Uczestniczył w wyprawie na Wilno (IV 1919). Dekretem z 11 IX 1919 wyznaczony dowódcą GO na froncie Litewsko-Białoruskim z pozostawieniem na stanowisku dowódcy 1. DP Leg. Od 9 XII 1919 do 22 III 1920 sprawował komendę nad wojskami polsko-łotewskimi, które odblokowały Dyneburg i wyzwoliły Łotwę. W Wyprawie Kijowskiej dowodził 3.Armią WP a następnie załogą w zdobytym Kijowie. Po 9 VI 1920 skutecznie kierował odwrotem wojsk z tego miasta. 26 VI 1920 został dowódcą frontu i skutecznie opierał się Armii Konnej Budiennego. Podczas Bitwy Warszawskiej dowodził Frontem Środkowym (7-15 VIII 1920), a po objęciu dowodzenia przez J. Piłsudskiego, Grupą Uderzeniową znad Wieprza. Po przegrupowaniu do pościgu został dowódcą 2.Armii WP (18 VIII - 16 VIII 1922). Po wojnie zweryfikowany został jako gen. dyw. ze starszeństwem z 1 VI 1919. Po studiach we Francji, oraz po przewrocie majowym 1926 ugruntował swoja pozycję jako jednego z najwybitniejszych oficerów liniowych i kandydata na Naczelnego Wodza. Potwierdzała to opinia Marszałka o generałach z 1922 roku. Po zgonie Piłsudskiego został mianowany Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych (12 V 1935), a 11 XI 1936 marszałkiem Polski. Był Wodzem Naczelnym w Kampanii Wrześniowej 1939. 18 IX 1939 przekroczył granicę Rumunii, 19 XII 1940 zbiegł z miejsca internowania i przedostał się na Węgry i stamtąd 25 X 1941 wyruszył do kraju. Po przybyciu do Warszawy (29 X 1941) nawiązał kontakty z konspiracją piłsudczykowską oraz z gen. S. Grotem-Roweckim. Ze względu na wymogi konspiracji, powszechna rozpoznawalność i chorobę nie był w stanie włączyć się do służby w szerszym wymiarze. Zmarł 2 XII 1941 w warszawskim mieszkaniu generałowej Maxymowicz-Raczyńskiej przy ul. Sandomierskiej 18/6 (gdzie znajduje się tablica pamiątkowa). Pochowany został na Powązkach pod przybranym nazwiskiem. Odznaczony VM 2. i 5. kl., KN z Mieczami, OOP 1., 2. i 3. kl., KW 4x; Odznaką I Brygady "Za Wierna Służbę" i szeregiem innych krajowych i zagranicznych. Podczas służby w LP został odznaczony austr. wojskowym Krzyżem Zasługi 3. kl. z Dekoracją Wojenną (25 IX 1915).
Źródła:
- ANKr., NKN, sygn. 434;
- CAW I.120.27;
- CAW I.120.63.746;
- CAW I.120.1.386;
- CAW I.120.1.246;
- CAW I.120.1.101;
- CAW I.120.1.103;
- Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51 – 1917/18, t.III, R, Kraków 2013;
- DRW 1919 nr 91;
- OGKr 1919 nr 91 (tu: Rydz-Śmigły);
- OGLub. 1918 nr 1;
- OGLub. 1918 nr 17;
- "Goniec Polowy Legionów" R.I (1915) nr 8 z 14 VII;
- "Goniec Polowy Legionów" R.II (1916) nr 12 z 15 I, "Goniec Polowy Legionów" R.II (1916) nr 15 z 10 V. IJP-NY, Archiwum E.Śmigłego-Rydza;
- PSB t.XXXIII (1992);
- Lista Starszeństwa Oficerów Legionów Polskich, Warszawa 1917 (tu: kpt. z 29 IX 1914, mjr z 5 III 1915, ppłk z 2 VIII 1915 i płk z 1 IV 1916);
- W. Milewska, M.Zientara, Sztuka Legionów Polskich i jej twórcy 1914-1918, Kraków 1999;
- R. Mirowicz, Edward Rydz-Śmigły. Działalność wojskowa i polityczna, Warszawa 1988;
- T. Nałęcz, Polska Organizacja Wojskowa 1914-1918, Wrocław 1984;
- P. Stawecki, Słownik biograficzny generałów Wojska Polskiego 1918-1939, Warszawa 1994;
- W.J. Wysocki, Marszałek Edward Śmigły-Rydz. Portret Naczelnego Wodza, Warszawa 2009;
- W.J. Wysocki, Cień Zawiszy. Ostatnie lata Marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza, Komorów 1991.
Autorzy:
Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek
Słownik Legionistów Polskich 1914-1918
Tagi